Çanakkale'nin ücra bir kasabasına dönen genç Sinan, elinde bir yazma tutkusu, sırtında ise henüz yayımlanmamış bir romanın ağırlığıyla çıkar yola. Üniversiteyi bitirmiş, öğretmen olmak üzere atamayı bekleyen, ama her şeyden önce yazar olmak isteyen biridir o. Kitabını bastıracak para arayışı onu köyün dar çevresiyle, esnafla, belediye başkanıyla, hatta imam ve şairlerle karşı karşıya getirir. Nuri Bilge Ceylan bu yolculuğu bir macera olarak değil, bir hesaplaşma olarak kurar. Asıl gerilim ise dışarıda değil içeridedir. Sinan'ın babası, kumar borcuyla boğuşan, idealist hayaller kuran ama hayatın gerçekliğinde kaybolmuş bir adam figürüdür. Baba-oğul ilişkisi filmin sessiz ama ezici çekirdeğini oluşturur; bu iki insan arasındaki benzerlikler ve derin farklılıklar, her sahnede sezilir biçimde salınır durur. Ceylan, Türkiye'nin taşrasını hem sevgiyle hem de acımasız bir dürüstlükle aktarır. Uzun diyaloglar, geniş Anadolu manzaraları ve karakterlerin birbirine dolanmış düşünce sistemleri, izleyiciyi pasif bir seyirci konumundan çıkarıp sahneye çeker. Din, sanat, nesiller arası hayal kırıklığı ve kimlik arayışı gibi büyük temalar gösterişsiz bir doğallıkla filmin dokusuna işlenir. Ahlat Ağacı sabır isteyen, ama karşılığını veren türden bir deneyimdir. İnsan olmanın yorgunluğunu ve güzelliğini aynı anda hissettiren, seyirciyi kendi hayatıyla yüzleştiren nadir filmlerden biridir.