Bazı yapıtlar anlatmayı tamamlayamaz; çünkü anlatmak istedikleri şey, kelimelerin ve görüntülerin sınırlarını zorlar. Hideaki Anno'nun 1997 tarihli bu filmi, tam da o sınırda duran bir deneyim. Neon Genesis Evangelion dizisinin tartışmalı bitiş bölümlerine yanıt olarak doğan bu uzun metraj, izleyiciyi bir final arayan değil, varoluşun kendisiyle yüzleşen bir yolculuğa çekiyor. Film, dünyanın giderek daralan bir kıyısında geçiyor. Nerv tesisi artık güvenli bir sığınak değil; dışarıdan gelen yıkım içeriden gelen çöküşle buluştuğunda, karakterlerin iç dünyaları da aynı hızla dağılmaya başlıyor. Shinji'nin sessizliği, Asuka'nın öfkesi ve Rei'nin gizemli sakinliği, kıyametin ortasında tuhaf bir şekilde anlam kazanıyor. Ama bu anlam, huzur verici değil; aksine rahatsız edici ve derinden sarsıcı. Anno, bu filmde hem dev robotların çarpıştığı türden bir aksiyon destanı hem de insan bilincinin en karanlık köşelerine yapılan bir yolculuk sunuyor. İki katman iç içe geçiyor ve izleyici çoğu zaman hangisinin daha gerçek olduğunu sorgular hale geliyor. Avant-garde görsel dil, sürrealist anlara yaslanıyor; sıradan anime estetiğinin çok ötesine geçen kareler, izleyiciyi pasif bir seyirciden ziyade bir tanığa dönüştürüyor. Filmin asıl meselesi kıyamet değil, insanın kendisiyle olan derin ve çözümsüz ilişkisi. Yalnızlık, kimlik, varoluşun anlamsızlığı ve bir arada olmak ile eriyip gitmek arasındaki ince çizgi; bunlar filmın tüm gürültüsünün altında çarpan gerçek kalp atışları. Tamamlanma kavramı hem felsefi hem de kişisel bir soru olarak ekranı dolduruyor: İnsan başkalarında yok olarak mı, yoksa kendi içinde bir bütün olarak mı var olabilir? Biçimsel cesaret açısından bakıldığında, Evangelion'un Sonu Japon animasyonunun değil, dünya sinema tarihinin en özgün deneysel yapıtlarından biri olarak kabul görmesinin nedeni budur. Pek çok şeyi cevaplamıyor; pek çok kapıyı ardına kadar açık bırakıyor. Ama tam da bu belirsizlik, filmi yıllar sonra bile üzerine düşünülmeye değer kılıyor. Seksen yedi dakika boyunca hem içi boşaltılmış hem de dolu hissedebilmek, az yapıtın başardığı bir şey.